Tarihi Eğitim Yapıları

Medrese Davutpaşa

İlçenin köklü tarihi mirasının önemli bir parçası olan Medrese Davutpaşa, aslına uygun şekilde restore edilerek, modern akademik ihtiyaçlara yanıt veren bir merkeze dönüştürüldü. Hizmete açılan Medrese Davutpaşa ile ilmi çalışmaların odağı olan Fatih’e, çalışma alanı bulmakta zorlanan lisansüstü, doktora adayı ve doktora öğrencileri için yeni bir akademik merkez kazandırdık. Öğrenci odaklı düşünerek kurguladığımız ve tasarladığımız Medrese Davutpaşa; alanında uzman hocaların öğrencilerle buluştuğu, çeşitli eğitimler, söyleşiler ve atölyeler ile entelektüel zihinler için İstanbul’un yeni cazibe merkezlerinden biri olacak. Medrese Davutpaşa öğrencilerine Tez Basım Desteği ve Akademik Yayın Desteği sağlanmaktadır.

Muid Ahmed Efendi Medresesi

Fatih ilçesi, Zeyrek Mahallesi’nde bulunan Muid Ahmed Efendi Medresesi, 1640-1647 yılları arasında Şeyhülislam Muid Ahmed Efendi tarafından yaptırılmıştır. Medrese, 1864 ve 1903 yıllarında küçük çaplı tadilat geçirmiştir. Zeyrek Mahallesi 2411 ada, 23 parselde yer alan medresenin 1914 yılındaki kayıtlarında harap halde olduğu tespit edilmiş olup günümüze sadece kubbeli bir mekân ve kısmen duvar kalıntısı ulaşabilmiştir. Yığma yapım sistemli medresenin rölövesi, restitüsyon ve rekonstrüksiyon projeleri Koruma Kurulunca onaylanmıştır. Koruma Kurulu kararına istinaden Arkeoloji Müzeler Müdürlüğü denetiminde temel izi araştırma kazısı yapılan ve 2017 yılında rölöve, restitüsyon ve restorasyon projeleri onaylanan yapı inşa edildiğinde; 5 adet üçer kişilik çalışma odası, seminer odası, bilgisayar odası ve kütüphanesi ile 50 öğrencinin kullanabileceği toplam 696 metrekare alana sahip bir eğitim merkezi olarak hizmet verecektir. 2022 yılında rekonstrüksiyon uygulaması başlayan medresenin uygulama süreci takip edilmektedir. Çalışmalar nihayete erdiğinde Fatih Belediyesi tarafından hizmete açılacaktır.

Yeniçeşme Medresesi

Yeniçeşme Medresesi, Mimar Sinan’ın mimarbaşı olduğu 1561-1566 yılları arasında Pervîz Efendi tarafından yaptırılmıştır. İstanbul-Çarşamba semti Otlukçu Yokuşu’nda bulunan 1847 ve 1863 yıllarında tamirat gören medrese geçirdiği yangınlar sonucunda zarar görmüş, 1918 yılında medreseden geriye sadece arsa kalmıştır. Başkanlığımıza tahsis edilen ve İstanbul Arkeoloji Müzelerinin denetiminde kazı çalışmaları tamamlanan medresenin projeleri hazırlanarak Koruma Kurulunca onaylanmıştır. İmar planında “Sosyal Kültürel Tesis” alanında kalan medrese, kadın ve çocuklara hizmet veren bir tesis olarak 2024 yılı içerisinde ihya edilmesi planlanmaktadır.

Uncu Hafız Halil Medresesi

Akşemsettin Mahallesi 2013 ada, 14 parselde yer alan Uncu Hafız Halil Medresesi, yüzyıllarca medrese olarak kullanılmış ve bu amaç için vakfedilmiştir. 2021 yılında Koruma Kurulu tarafından onaylanmış olan medrese, yaklaşık bin130 metrekarelik kapalı alana sahiptir. Yapının günümüze ulaşan tek hücresinin ve kazıyla ortaya çıkartılan temel kalıntılarının konserve ve günümüz modern korumacılık prensipleri ile inşa edilerek Eğitim Atölyesi işlevinde geçmişten kopmadan eğitim amacının sürdürülmesi hedeflenmiştir. Bu bağlamda “Uncu Hafız Halil Medresesi Eğitim Atölyesi” projesinde: zemin kat sergi alanı, asma kat, 1. kat ve 2. katların eğitim birimleri olarak kullanılması planlanmaktadır. Cam döşeme kaplanarak medrese kalıntılarının algılanması, zemin katta ayakta kalmış tek odasının da restore edilerek medresenin bilgilendirme alanı olarak kullanılması düşünülmüştür. Toplam bin 128 metrekare inşaat alanına sahip yapının 2023 yılında uygulama çalışmalarına başlanmıştır. Uygulamaların 2024 yılında tamamlanması hedeflenmektedir.

Damat Mehmet Efendi Medresesi

Damat Mehmet Efendi Medresesi Damat Mehmed Efendi Medresesi, Cibali Mahallesi, Karadeniz Caddesi üzerinde Sinanağa Camii karşısında yer almaktadır. Günümüze ulaşmayan ve bir set üzerinde inşa edildiği anlaşılan medresenin bânisi, Sultan III. Murad’ın musahibelerinden Râziye Kadın’a damat olduğu için Damad Mehmed Efendi olarak anılan müderris Mudurnulu Mehmed Efendi’dir. Alman Mavileri Haritası’nda medresenin plan ölçüleri belli olup avlu girişinin Sinan Ağa Camii Sokağı’ndan sağlandığı görülmektedir. Medresenin dikdörtgen planlı ana kütlesi parsel boyunca kuzey-güney yönünde uzandığı anlaşılmaktadır. Bina bodrum üzerine yapılmış beş odadan ibarettir. Temel ve yan duvarlarını teşkil eden duvarlar adi moloz taşından örülmüştür. Odaların döşeme ve tavanı ahşaptandır. 2022 yılında proje çalışmalarına başlanmıştır. Bu doğrultuda medresenin bulunduğu alanda yapılan temel kazısı sonucunda yapının plan şemasını gösteren verilere ulaşılmıştır. Kazı sonucunda çıkan veriler ile eski fotoğraf ve haritalardan elde edilen veriler birleştirilerek restitüsyon projesi hazırlanmaktadır.

Haliliye Medresesi

Haliliye Medresesi Medrese binası Fatih ilçesinde 1944 ada, 3 parselde, Zeyrek-Çırçır Şeyh Süleyman Mescidi mukabilinde yer almaktadır. Hadikatu’l Cevâmi’in kaydına göre 18. yüzyılda inşa edilen medrese, 136 metrekarelik oturum alanına sahiptir. Vakıflar Genel Müdürlüğü ile yapılan protokol neticesinde, ana kurgusu korunarak günümüze gelmiş olan tescilli medrese yapısı, yerinde yapılan incelemeler ve araştırmalar ile elde edilen zengin bilgi ve belgeler yardımıyla projelendirilerek yeniden ihya edilecektir.

Kepenekçi Sinan Medresesi

Kepenekçi Sinan Medresesi Demirtaş Mahallesi, Kepenekçi Sabunhanesi Sokak üzerinde bulunan medrese; 16. yüzyılda Mimar Sinan tarafından inşa edilmiştir. Emin Sinan Efendi Medresesi olarak da anılan kare planlı yapı on odadan, bir dershaneden ve şadırvanlı bir avludan oluşmaktadır. 1941 tarihli Pervititch haritasında “harap eski medrese” olarak işaretlenmesinden yapının bu yıllarda durumunun kötü olduğu ve bu dönemden sonra küçük tadilatlar yapıldığı anlaşılmaktadır. Günümüzde medreseden geriye sadece dersliği, haziresi ile bahçe duvarının bir kısmı kalmış olup Medresenin yapı bütünlüğü bozulmuştur. Projeleri hazırlanmış olan Medresenin ihyasına ilişkin fizibilite çalışmalarına devam edilmektedir.

Haydar Paşa Medresesi

Haydar Paşa Medresesi; Haydar Mahallesi’nde, Haydar Caddesi ile Haydar Hamamı Sokağı’nın kesiştiği yerde bulunan Haydar Paşa Külliyesi içinde yer almaktadır. Kanuni Sultan Süleyman Dönemi’nde (1520-1566) vezir Haydar Paşa tarafından yaptırılan medresenin, içinde yer aldığı külliyenin hamamı ve camisinin mimarının Mimar Sinan olmasından dolayı medresenin de Mimar Sinan eseri olduğu düşünülmektedir. Medreseye ilişkin bilinen en eski tarihli harita 19. yüzyıla aittir. Bu haritada, dörtgen planlı bir parsele yerleşen medresenin dershanesi, avlusu ve avluyu üç yönde saran birimleri gösterilmiştir. İstanbul depremleri ve yangınlarından hasar aldığı düşünülen medresenin bir bölümü günümüze gelememiş ve sadece Osmanlı Klasik Dönem mimarisinin özelliklerini taşıyan dershane birimi ayakta kalabilmiştir. Medresenin Fatih Belediyesi denetiminde onarımı yapılarak hizmete sunulması için fizibilite çalışmalarına devam edilmektedir.

İbrahim Paşa Sıbyan Mektebi (Eski Adı Kasım Ağa)

İbrahim Paşa Sıbyan Mektebi Kasım Ağa Sıbyan Mektebi Haseki Sultan Mahallesi’nde bulunmaktadır. Nevşehirli Damat İbrahim Paşa tarafından 18. yüzyılın başlarında yaptırılan asma katlı mektep, kesme taştan inşa edilmiş ve üst örtüsü çöktükten sonra kiremitle kaplanmıştır. “Sosyal Kültürel Tesis” alanında bulunan ve Başkanlığımıza tahsis edilen Kasım Ağa Sıbyan Mektebi’nin hazırlanan rölöve, restitüsyon ve restorasyon projeleri Koruma Kurulunca onaylanmıştır. Sıbyan mektebi, restorasyon sürecine alınmış olup, onarım çalışmalarının 2024 yılında tamamlanması planlanmaktadır.

Hacı Ferhat Sıbyan Mektebi

Hacı Ferhat Sıbyan Mektebi, Cibali Mahallesi, İrfan Ahmet Sokağı ile Hacı Ferhat Camii Sokağı’nın kesişiminde köşebaşında konumlanmaktadır.Mektebin, yanı başında bulunan Hacı Ferhat Ağa Camii’nin bir parçası olduğu düşünülmektedir. Cami ile ilgili kesin veriler olmamakla beraber üzerinde bulunan günümüze ait kitabesinde H.939/M.1532 tarihî yazılıdır. Bu tarih inşa edilişi olarak kabul edilirse mektebin de 16. yüzyıla ait olabileceği söylenmektedir. Taş-tuğla almaşık örgü sistemine sahip mektebin günümüzde, oldukça harap durumda ve üst örtüsünün tamamen çöktüğü görülmekedir. Fatih Belediyesince 2022 yılında projelendirme kapsamına alınan mektebin, güncel rölövesi, restitüsyon ile restorasyon projeleri hazırlanmış ve sunulduğu ilgili Koruma Kurulu tarafından onaylanmıştır. Sıbyan mektebi onarım sürecine alınmış olup restorasyonunun 2024 yılında tamamlanması hedeflenmektedir.

Silahtar Ağa Sıbyan Mektebi

Silahtar Ağa Sıbyan Mektebi 1761 yılında Sultan Mustafa’nın Silahtarı Mehmet Ağa tarafından yaptırılan ve Belediyemize tahsis edilen Emin Sinan Mahallesi’ndeki Silahtarağa Mektebi’nin rölöve restitüsyon ve restorasyon projeleri hazırlatılarak Koruma Kuruluna onaylatılmıştır. Onaylı projeler doğrultusunda Sosyal ve Kültürel Tesis alanında bulunan mektep restorasyon sürecine dahil edilmiş olup onarımının 2024 yılında tamamlanması planlanmaktadır. Kitabesi: “Sultan Mustafa Hân Hazretleri’nin silahdârı Sâhibü’l-hayrât ve’l hasenât merhûm el-hâc Mehmet Efendi’nin mektebi (Hicri 1175).”

Kaşıkçı Mustafa Efendi Sıbyan Mektebi (Eski Adı Cafer Ağa)

Kaşıkçı Mustafa Efendi Sıbyan Mektebi Şehremini Mahallesi, Kaşıkçı Mektebi Sokağı’nda yer alan ve günümüze sadece parseli ulaşan Caferağa Sıbyan Mektebi’nin diğer bir adıyla Kaşıkçı Mustafa Efendi Mektebi’nin proje çalışmaları kapsamında, Arkeoloji Müzeler Müdürlüğü denetiminde kazı çalışmaları yapılmıştır. Kazı neticesinde elde edilen veriler doğrultusunda hazırlanan kalıntı rölövesi ile restitüsyon ve rekonstrüksiyon projeleri Koruma Kurulunca onaylanmıştır. Onarım kapsamına alınan yapı restorasyonun akabinde “Yadigar Kahvesi” olarak hizmete açılacaktır.

Hatice Sultan Sıbyan Mektebi

Fatih ilçesi, Ayvansaray Mahallesi’nde bulunan Hatice Sultan Sıbyan Mektebi 1711 yılından dönemin hassa mimarı Bekir Ağa tarafından sebil ve çeşme ile birlikte inşa edilmiştir. 1924 yılına kadar mektep olarak kullanılan yapı daha sonra işlevini kaybetmiştir. III. Ahmed dönemi mimarisinin önemli örneklerinden olan sıbyan mektebi günümüze belli ölçüde ulaşabilmiştir. Pervititch Haritaları’nda kârgir olarak görülen sıbyan mektebi; yamuk planlı olarak üç sıra tuğla ve bir sıra kesme taş sıra ile inşa edilmiştir. Mektep, Alman Mavileri Haritaları’nda 10,20 x 8 metre olarak çizilmiştir. Vakıflar Genel Müdürlüğü mülkiyetindeki mektebin restorasyonu Fatih Belediye Başkanlığınca yapılacaktır.

Seyyid Abdullah Paşa Sıbyan Mektebi

Seyyid Abdullah Paşa Sıbyan Mektebi Seyyid Abdullah Paşa Mektebi; Saraçishak Mahallesi, Katip Sinan Sokak üzerinde bulunmaktadır. Kitabesinde yer alan bilgilerinden 1748 yılında Sadrazamı Seyyid Abdullah Paşa tarafından yaptırıldığı bilinmektedir. Osmanlı Dönemi sıbyan mektepleri içinde değerlendirildiğinde; mektebin cami civarında ve genellikle köşe parsele inşa edilen tek yapı halindeki eğitim yapılarından olduğu söylenebilir. Kazı neticesinde elde edilen veriler doğrultusunda hazırlanan kalıntı rölövesi ile restitüsyon ve rekonstrüksiyon projeleri Koruma Kurulunca onaylanmıştır. Onarım kapsamına alınan yapı restorasyonun akabinde “Yadigar Kahvesi” olarak hizmete açılacaktır.

Emin Ganem Mustafa Çavuş Sıbyan Mektebi

Sümbül Efendi Mahallesi, Hacı Piri Sokak’ta yer alan Emin Ganem Mustafa Çavuş Mektebi’nin ne zaman inşa edildiğine dair literatürde net bilgi bulunmamaktadır. Sıbyan mektebi ile ilgili kayıtlı belgelerde; 1834 yılında Zeliha Hatun tarafından mektebin kömür ihtiyacının ve eğitimle ilgili giderlerin karşılandığı bilgisi bulunmakta olup mektebin bu tarihten önce yapıldığı düşünülmektedir. 1912-1914 yılları arasında İstanbul Suriçi Sıbyan Mektepleri üzerine hazırlanan müfettiş raporunda ise yapının kâgir olduğu ve iki yıldır kapalı olduğu bilgisine ulaşılmaktadır. Mektepten geriye günümüzde sadece mektebin yanında Saçlı Kasım Dede’ye ait olan türbe yapısı, alan içindeki haziresi ve karşısında bulunan çeşmesi ulaşmıştır. Hacı Piri Sıbyan Mektebi olarak da isimlendirilen yapının ihyasına ilişkin projelerin hazırlanması için fizibilite çalışmaları devam etmektedir.

Ağaçkakan (Hacı Hamza) Sıbyan Mektebi

Ağaçkakan Sıbyan Mektebi Fatih İlçesi, Sümbül Efendi Mahallesi, Hacı Hamza Mektebi Sokak ile Saka Sokak kesişiminde yer almaktadır. Sıbyan Mektebi’nin Banisi Debbağ İskender Çelebi olup aynı ada sahip bir mescidi de bulunmaktadır. Banisinin mezarı bu mescidin kıble duvarı önünde yer almaktadır. Yapım tarihî bilinmemekle birlikte, yapıda gözlenen mimari özeliklerinden 16. yy ikinci yarısına veya 17. yy.’a ait olduğu söylenebilir. Mektebin dikdörtgen planlı, klasik üslupta, almaşık duvarlı çift sıra pencereli bir yapı olduğu anlaşılmaktadır. 1912-1914 yıllarında eğitim yapıları ile ilgili hazırlanmış olan müfettiş raporunda; “Yeni Çeşmede mazbut. 6 talebe ile 1 muallimi bulunan mektep kagirdir. Bir dershane ile bir muallim odasından ve ittisalinde 3 odadan ibarettir. Bir de meşrutası vardır” bahsi geçmektedir. Günümüzde depo-otopark alanı olarak kullanılan yapının duvarları zeminden yaklaşık 1.00 metre yüksekliğe kadar yıkılmış, özgün beden duvarları bu seviyede görülmektedir. Yapı ve içinde yer aldığı parsel üzerindeki uygunsuz kullanımdan kaynaklı tüm ekler kaldırılacak, müze denetiminde kazı yapılarak rölöve, restitüsyon, restorasyon, statik, elektrik ve mekanik tesisat projeleri hazırlanacak ve yapının yaşatılması sağlanacaktır.

Tarihi Eğitim Yapıları (Medrese, Mektep ve Kütüphaneler)