Batı Dışı Modernleşme, Medrese Davutpaşa'da Disiplinlerarası Bir Perspektifle Ele Alındı

Medrese Davutpaşa’da gerçekleştirilen programda, Japonya’nın Meiji Restorasyonu süreci ile Çin’in Afyon Savaşları sonrasında yaşadığı modernleşme deneyimi, karşılaştırmalı bir yaklaşımla ele alındı.

Fatih Belediyesi ev sahipliğinde Medrese Davutpaşa’da gerçekleştirilen “Batı Dışı Modernleşme” başlıklı programda, modernleşme olgusunun Batı merkezli anlatıların ötesinde nasıl şekillendiği Doğu Asya örnekleri üzerinden ele alındı. Program kapsamında, Japonya’nın Meiji Restorasyonu ile başlattığı dönüşüm süreci ile Çin’in Afyon Savaşları sonrasında sürüklendiği siyasal ve ekonomik yapı karşılaştırmalı olarak değerlendirildi.

Oturumda, Japonya’nın 19. yüzyılın ikinci yarısında başlattığı Meiji Restorasyonu’nun, devlet yapısından toplumsal hayata kadar uzanan kapsamlı bir dönüşüm yarattığına dikkat çekildi. Merkezi yönetimin güçlendirilmesi, eğitim sisteminin yeniden yapılandırılması ve askerî alanda gerçekleştirilen reformların Japonya’yı kısa sürede bölgesel bir güç haline getirdiği ifade edildi. Bu sürecin, yalnızca Batı’yı taklit eden bir modernleşme hamlesi olmadığı, aksine yerel dinamiklerle uyumlu bir dönüşüm modeli sunduğu vurgulandı.

Programda ayrıca, Meiji modelinin 20. yüzyıl Asyası için bir başarı örneği olarak değerlendirilip değerlendirilemeyeceği sorusu ele alındı. Japonya’nın modernleşme sürecinin ilerleyen yıllarda yeni bir emperyal genişleme pratiğine dönüşüp dönüşmediği, tarihsel örnekler üzerinden tartışıldı. Bu yönüyle Meiji Restorasyonu’nun hem kalkınma hem de güç politikaları açısından çok katmanlı bir yapı sunduğu belirtildi.

Çin’in modernleşme deneyimi ise Afyon Savaşları sonrasında yaşanan dış müdahaleler, ekonomik bağımlılık ve siyasal parçalanmışlık üzerinden ele alındı. Çin’in yarı-sömürgeci bir düzene sürüklenmesiyle birlikte modernleşme çabalarının neden kalıcı ve bütüncül bir dönüşüme dönüşemediği değerlendirildi. Merkezi otoritenin zayıflığı ve uluslararası güç dengelerinin Çin üzerindeki etkisi, sürecin temel belirleyicileri arasında gösterildi.

Karşılaştırmalı analizlerde, Japonya ve Çin’in aynı tarihsel dönemde farklı sonuçlara ulaşmasının nedenleri üzerinde duruldu. Devlet kapasitesi, toplumsal yapı, reformların kapsamı ve dış baskılar gibi unsurların modernleşme sürecindeki belirleyici rolü vurgulandı. Bu çerçevede, modernleşmenin tek tip bir reçete ile açıklanamayacağı, her toplumun kendi tarihsel koşulları ve dinamikleri içinde değerlendirilmesi gerektiği ifade edildi.

Program boyunca, “neden bazı toplumlar modernleşme sürecinde göreli bir başarı elde ederken bazıları aynı dönemde benzer sonuçlara ulaşamadı?” sorusu etrafında yürütülen tartışmalar öne çıktı. Doğu Asya örnekleri üzerinden yapılan değerlendirmeler, Batı dışı modernleşme tartışmalarına eleştirel ve düşünsel bir zemin sundu.

Medrese Davutpaşa’da gerçekleştirilen program, tarihsel karşılaştırmalarla derinleşen içeriğiyle katılımcılara modernleşme süreçlerini farklı açılardan değerlendirme imkânı sağladı. Etkinlik, Batı dışı modernleşme deneyimlerinin günümüz siyasal ve toplumsal tartışmalarına ışık tutan önemli örnekler sunduğu vurgusuyla sona erdi.